استياژ كه در كتيبه هاي به دست آمده از بابل اسمش را به شكل ( ايشتوويگو) نوشته اند بعد از بيدار شدن از خواب به فكر فرو رفت و كساني را كه در تعبير خواب بصيرت داشتند احضار نمود و خواب خود را براي آنها بيان كرد و خواست كه آن خواب را تعبير نمايند. معبرين بعد از مباحثه و مشورت خواب پادشاه را اينطور تعبير كردند كه از دختر او پسري بوجود خواهد امد كه كشور ماد و ساير كشورها را تسخير خواهد كرد و سلطنت ماد منقرض خواهد شد.
استياژ تصميم گرفت همين كه دخترش ماندان وضع حمل كرد اگر پسر زاييد آن طفل را به هلاكت برساند تا اينكه به سن رشد نرسد و دودمان سلطنتي ماد را منقرض ننمايد. بعد از چند ماه ماندان دختر پادشاه ماد و زوجه كمبوجيه پسري زاييد و به حكم پادشاه آن پسر را از ماندان گرفتند و شاه آن طفل را به يكي از نديمان خود به اسم ( هارپاگوس) سپرد و گفت او را به قتل برساند.هارپاگوس كودك را نزد يك مرد شبان گاوچران به اسم ( ميت ري داتس) برد و به او گفت اين نوزاد را به صحرا ببر و در جايي بگذار كه جانوران درنده  در انجا فراوان باشند تا اينكه طفل را بخورند و معدوم كنند.
از قضا در همان روز زن ميت ري داتس وضع حمل كرد و پسري مرده زاييد و مرد گاو چران به پيشنهاد همسرش لباس شاهزاده را بر تن كودك مرده كرد و ان جسد كوچك را به صحرا برد و در محلي كه جانوران درنده  بودند قرار داد و جانوران جسد طفل را خوردند ولي لباسش به جا ماند و هارپاگوس نديم پادشاه بعد از ديدن لباس يقين حاصل كرد كه جانوران درنده پسر ماندان را خورده اند و به شاه گزارش داد كه طفل از بين رفت. اين خلاصه روايت مربوط به تولد كوروش كبير است كه هرودوت  مورخ يوناني نقل ميكند.
كتزياس پزشك و مورخ معروف و گزنفون مورخ و سردار جنگي مشهور در يونان نوشته اند: كوروش زود رشد كرد و وقتي به سن پانزده سالگي رسيد اندامش شبيه به جوانان نوزده  بيست ساله بود و به همين جهت قبل از وصول به سن سربازي داوطلبانه وارد خدمت ارتش شد و او را به خدمت پذيرفتند. كوروش بعد از اينكه وارد ارتش شد تحت تربيت قرار گرفت و سواري و شمشيرزدن و پرتاب كردن زوبين و تيراندازي و نيزه بازي و پرتاب كردن سنگ را فرا گرفت. فرماندهان ارتش او را طوري مستعد ديدند كه سرباز جوان پنجداك يعني فرمانده يك جوخه پنج نفري و آنگاه دكاداك يعني فرمانده يك جوخه ده نفري و سپس لوشاك يعني فرمانده نيم گروهان امروزي يعني پنجاه نفر گرديد و او را به كاخ سلطنتي استياژ منتقل كردند يعني جزو نگهبانهاي مخصوص پادشاه ماد شد.

بعد از اينكه نينوا پايتخت آشور ويران شد/ ديگر يك قدرت مركزي در آشور وجود نداشت كه ايران را مورد تاخت و تاز قرار دهد ولي گاهي بعضي از افراد آشوري به خاك ايران حمله ور ميشدند و از جمله عده اي از آشوريها در منطقه اي كه امروز به اسم كرمانشاه خوانده ميشود مبادرت به دستبرد ميكردند و كوروش كه آن موقع در ارتش استياژ شاه  ماد بود و فرمانده يك لوش يعني پنجاه سرباز را داشت مامور قلع و قمع آنان شد و ماموريت خود را به اتمام رسانيد و مردان آشوري دستگير شدند و پنجداكها يعني به اصطلاح امروز سرجوخه ها ميخواستند سر اسيران را از بدن جدا نمايند و به همدان ببرند ولي كوروش مانع شد. كوروش گفت اينها اسير هستند و اسير را نبايد به قتل رسانيد و اگر ما اسيران را به قتل برسانيم چه تفاوت بين ما و آشوريان است كه اسيران را به قتل ميرسانند يا كور ميكنند؟؟
هر زمان كه قشون كشي بود استياژ از قشون سان ميديد / ارتش به فرماندهي هارپاگوس در يك جلگه وسيع و مسطح صف بست و افسران مقابل واحهاي خود قرار گرفتند و از جمله كوروش كه فرمانده ي گروهان بود مقابل گروهان خويش ايستاد. استياژ سوار بر اسب آهسته از مقابل واحدهاي قشون عبور ميكرد و هارپاگوس فرمانده قشون در قفاي او مي آمد و فرماندهان واحدها را نام ميبرد تا اينكه به كوروش رسيد.

عاقبت كوروش بزرگ استياژ را بكلي شكست داد و وارد شهر اكباتان گرديد . خود كوروش ميگويد : وقتي استياژ بر اثر محاصره شدن مجبور گرديد تسليم شود من سپردم كه با وي به احترام رفتار كنند زيرا عقيده دارم كه با هر پادشاه بايد به احترام رفتار كنند و از آن گذشته استياژ جد مادري من بود و هر گاه نسبت به او بي احترامي ميكردند به منزله توهين نسبت به من محسوب ميگرديد.هنگامي كه وارد كاخ استياژ شدم دختري كه يك دسته گل سرخ معطر در دست داشت به استقبال من آمد و آن دسته گل را به من داد و گفت به خانه ما خوش آمدی...
گفتم اي دختر تو كيستي؟ او گفت من دختر استياژ هستم. پرسيدم آيا خواهرت ماندان را ميشناسي؟ او گفت چگونه ممكن است كه من خواهر بزرگم ماندان را كه همسر كمبوجيه بود نشناسم و آيا راست است كه كمبوجيه در جنگ كشته شده؟   گفتم بلي اي دختر پدر من كمبوجيه سال گذشته در جنگ با پدر تو كشته شد. بعد از او پرسيدم اسم تو چيست؟
او جواب داد نام من (( امي تيس)) است. گفتم : هم اسم تو گل سرخ است و هم برايم گل سرخ آوردی
امي تيس بقول خود كوروش همسر او و ملكه ايران شد . او دختري بسيار زيبا و با نشاط بود. واضح است كه امي تيس دختر كوچك استياژ خاله كوروش بود و پادشاه ايران با خاله خود ازدواج كرد ولي در آن موقع اين ازدواج مشروع و قانوني به شمار ميرفت(مراجعه كنيد به كتاب بررسي آيين زردشتيان نوشته مري بويس) و كوروش مبادرت به كار خلافي نكرد... در توضيح بيشتر علت ازدواج كوروش كبير با خاله خود (امي تيس) بايد گفت در آن زمان در آيين زرتشت(زردشت) ازدواج با محارم امري خلاف به شمار نمي رفته است و اين امر اقدامي مشروع به حساب مي آمده است.

كوروش از زماني كه پادشاه ماد و پارس يعني پادشاه ايران شد با همه سر صلح داشت و مي خواست با تمام ملل جهان با مسالمت زيست نمايد و همزيستي مسالمت اميز را اول مرتبه كوروش در جهان متداول كرد و بدان عمل نمود . كوروش بعد از اينكه پادشاه ايران شد مبادرت به ساختن اولين شهر نمونه كرد كه بعد شهرهاي ديگر ايران/ همچنان در دوره سلطنت كوروش از روي ان شهر نمونه ساخته شد. شهر نمونه مزبور كه اينك خرابه هايش نزديك قريه اي به اسم مشهد مرغاب در فارس است به اسم  پازارگادس خوانده ميشد كه امروز بيشتر انرا پاسارگاد ميگويند. خرابه هاي شهر پاسارگاد امروزه  دو كيلومتر و نيم طول و هفتصد متر و در بعضي نقاط هشتصد متر عرض دارد/ ولي اين خرابه ها بازمانده تمام شهر پاسارگاد نيست بلكه فقط بازمانده كاخ سلطنتي ميباشد و شهر پاسارگاد خيلي بيش از اين وسعت داشته است و تنها قسمت وسيع شهر به مناسبت اينكه با مصالح درجه يك و بخصوص سنگ ساخته نميشد از بين رفته ولي خرابه هاي سلطنتي باقي مانده است. مهندسين و معماران ايراني كه نقشه ان شهر را كشيدند شهري بوجود اوردند كه از لوله هاي گاز و كابل جريان برق و تلفن گذشته / فرقي با شهرهاي جديد ندارد. چون در ان شهر جريان اب لوله بود و مجراي فاضلاب اب هم وجود داشت و در ان موقع در هيچ يك از نقاط اروپا شهري نبود كه اب لوله و مجراي فاضلاب داشته باشد.

از اين قسمت از زبان خود کوروش بزرگ مي نويسم: { من بعد از اينكه به سلطنت رسيدم متوجه شدم كه در اديان گوناگون مبدا يكي است و تمام اقوام دنيا يك چيز را مي پرستند و فقط الفاظ و وسائل رسيدن به مبدا بين انها فرق ميكند. من چون فهميدم كه در تمام اديان مبدا يكي است / متوجه شدم كه مخالفت كردن با دين اقوامي كه دين انها غير از دين من است لجاجت مي باشد و دور از صلاح سلطنت است. من متوجه شدم كه اگر اقوام را ازاد بگذارم كه دين خود را بپرستند و همانطور كه به دين خود احترام ميگذارم به دين انها احترام بگذارم يكي از علل بزرگ عدم رضايت ها و شورش ها از بين خواهد رفت.
بعضي از موبدان دين من/ روش مرا نمي پسنديدند و مرا مورد نكوهش قرار ميدادند كه چرا به اديان اقوام ديگر احترام ميگذارم ولي من چون مي دانستم عملم مقرون به صلاح است به ايراد انها اعتنا نمي كردم و نتيجه عمل نشان داد كه من درست فهميده بودم / زيرا از روزي كه من اقوام را ازاد گذاشتم كه دين خود را بپرستند و به انها ثابت كردم كه به دينشان احترام ميگذارم / هرگز در كشور وسيع من اتفاق نيفتاد كه شورش و طغياني بروز كند كه ناشي از ديانت باشد و اكنون در كشور من كه يك سر ان سند ( يعني هندوستان ) و يك سر ديگرش يونك ميباشد / يك نوع دين وجود دارد و هر گروه از مردم يك دين را مي پرستند و من همه انها را به يك چشم نگاه ميكنم و براي هيچ يك از انها از لحاظ مذهبي قائل به رجحان نيستم.

استوانه فرمان كورش کبیر ، نخستين منشور حقوق بشر تاريخ

فرزندان من، دوستان من! من اكنون به پايان زندگي نزديك گشته ام.من آن را با نشانه هاي آشكار دريافته ام.وقتي درگذشتم مرا خوشبخت بپنداريد و كام من اينست كه اين احساس در اعمال و رفتار شما مشهود باشد ،زيرا من به هنگام كودكي ، جواني و پيري بختيار بوده ام.هميشه نيروي من افزون گشته است، آنچنانكه هم امروز نيز احساس نمي كنم كه از هنگام جواني ضعيف ترم؛من دوستان را به خاطر نيكويي هاي خود خوشبخت و دشمنانم را مطيع خويش ديده ام؛

زادگاه من قطعه كوچكي از آسيا بود ,من آن را اكنون مفتخر و بلند پايه باز مي گذارم. در اين هنگام كه به دنياي ديگر مي گذرم ، شما و ميهنم را خوشبخت مي بينم و از اين رو ميل دارم كه آيندگان مرا مردي خوشبخت بدانند.بايد آشكارا جانشين خود را اعلام كنم تا پس از من پريشاني و نا بساماني روي ندهد. من شما هر دو فرزندانم را يكسان دوست دارم ولي فرزند بزرگترم كه كار آزموده تر است كشور را سامان خواهد داد؛

فرزندانم! من شما را از كودكي چنان تربيت كرده ام كه پيران را آزرم داريد و كوشش كنيد تا جوانترها از شما آزرم دارند.تو كمبوجيه ، مپندار كه عصاي زرين پادشاهي ، تخت و تاجت را نگه خواهد داشت.دوستان صميمي براي پادشاه عصاي بهتري هستند.هر كس بايد براي خويشتن دوستان يكدل فراهم آورد و اين دوستان را جز به نيكوكاري بدست نتوان آورد؛

به نام خدا و پدران درگذشته ما ، اي فرزندان اگر مي خواهيد مرا شادمان كنيد نسبت به يكديگر آزرم داشته باشيد؛

پيكر بي جان مرا هنگامي كه ديگر دراين دنيا نيستم در ميان سيم و زر مگذاريد و هرچه زودتر آن را به خاك بسپاريد.چه بهتر از اينكه انسان به خاك كه اين همه چيزهاي زيبا و نيكو مي پرورد آميخته گردد؛

اكنون احساس مي كنم جان از پيكرم مي گسلد...اگر در ميان شما كسي مي خواهد دست مرا بگيرد،هنوز جان دارم نزديك شود و هنگامي كه روي خود را پوشاندم، از شما خواستارم كه پيكرم را كسي نبيند، حتي فرزندانم.از تمام پارسيان و متحدان بخواهيد تا بر آرامگاه من حاضرگردند و مرا از اينكه ديگر از هيچ گونه بدي رنج نخواهم برد تهنيت گويند؛به آخرين اندرز من گوش فرادهيد. اگر مي خواهيد دشمنان خود را تنبيه كنيد ، به دوستان خود نيكي كنيد؛

خداحافظ دوستان گرامي و پسران من، خداحافظ

پس از اين گفتار ، كورش روي خود را پوشاند و در گذشت؛

بر روی آرامگاه کوروش جمله ای نوشته شده است که هر انسانی اعم از ایرانی و غیر ایرانی را تحت تاثیر خود قرار می دهد ، همانطور که اسکندر مقدونی پس از حمله و خواندن این جملات بسیار متاثر شد. مضمون این جمله چنین است : ای انسان هر که باشی و از هر کجا که بیایی، زیرا که می دانم خواهی آمد، من کوروش هستم که برای پارسیان این دولت وسیع را بنا کردم. پس بدین مشتی خاک که تن من را می پوشاند رشک مبر....